SIKÇA SORULAN SORULAR

Ulusal bitki sağlığı uygulama programı gereğince, ülkemiz için risk teşkil eden potansiyel zararlı organizmaların takibi yapılmaktadır. Ülkemizin fındık alanlarında zarar potansiyelinin yüksek olması sebebiyle kahverengi kokarcanın ABD ve AB bulaşmaları takip edilmiş ve son olarak 2015 yılında Gürcistan’a bulaşması ile acil tedbirler planlanmaya başlanmıştır. Ülkemizde 2016 yılından itibaren Gürcistan sınırına yakın 6 il, 49 ilçeden 72 teknik personele eğitim verilerek sürveyler ile takip edilerek ilk tespit 2017 yılında Artvin ve Rize’nin Gürcistan sınırına yakın olan ilçelerinde yapılmıştır. 

Bakanlığımızca zararlı ile mücadele stratejisi oluşturmuştur. Daha önce kahverengi kokarca ile mücadele çalışmaları yürüten ülkelerin tecrübeleri konu uzmanlarınca değerlendirilmiş, zararlı ile sadece kimyasal mücadele ile sonuç alınamayacağı görülmüş olup bunun yanı sıra diğer alternatif uygulamaların hep birlikte yürütüleceği “Entegre Mücadele Sistemi” geliştirmiştir. Mücadele stratejisi öncelikle mekanik, biyoteknik, biyolojik ve en son çare kimyasal mücadele olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda yapılan faaliyetler sırasıyla,

Kışlak Mücadelesi;

Cezbet öldür yöntemi; Böceğin kışlağa gidişi ve kışlaktan inişi sırasında, feromonlu tuzaklar ile böceğin meyvesiz ve çiçeksiz ağaçlara doğru yönelmesi sağlanarak, toplu halde öldürülmesi amaçlanmaktadır. Toplu halde öldürme işlemi Bakanlıktan ruhsatlı bitki koruma ürünleri ile yapılmaktadır.

Mekanik mücadele; Böcek kış aylarının soğuğundan korunmak için, samanlık, kulübe, selender, vb. korunaklı alanlara yöneldiğinde mekanik olarak süpürge vb. araçlarla toplanarak yok edilmesi sağlanabileceği gibi, 25-30 cm derinliğindeki çukurlara gömülmesi veya poşetlerde ezilerek imhası mümkündür.   

Kimyasal Mücadele; Böcek kıştan korunmak için, samanlık, kulübe, selender, meskul mahal vb. korunaklı alanlara yerleştiğinde, mekanik olarak mücadele imkanı olmayan, insan, hayvan ve gıda maddesi bulunmayan yerlerde çevre sağlığı ilaçları (biyosidaller) ile ilaçlanması yapılarak imha edilebilir.

Tarımsal alanlardaki mücadele;

Kimyasal Mücadele; Bakanlık il-ilçe tarım ve orman müdürlüklerinin yapmış olduğu haftalık incelemeler sonucunda, doğal düşmanlara zararın en az olacağı zamanlarda, verilmiş olan ilaçlama ilanları çerçevesinde ruhsatlı bitki koruma ürünü ile kimyasal mücadele yapılır.

Biyolojik Mücadele; Bakanlık tarafından üretimi yapılan samuray arıcıkları,  Kahverengi kokarca yumurtalarının her birine kendi yumurtalarını koymak süretiyle yumurtalardan kahverengi kokarca yerine samuray arıcıklarının çıkmasını sağlar. Böylelikle zararlı popülasyonu azalarak ürüne zarar verme potansiyeli ortadan kalkar. Biyolojik dengenin oluşmasına katkı sağlandığı için, devam eden yıllarda kimyasal mücadele ihtiyacını azaltır. Bakanlığımızca samuray arıcığı üretimi ve salımı artarak devam etmektedir.

Kahverengi kokarcanın tespiti sonrasında, 2018 yılında hızlıca gerekli tedbirlerin alınması için, Ülkemiz açısından yeni bir zararlı olan kahverengi kokarca konusunda eğiticilerin eğitimi kapsamında faaliyetler başlatılmıştır. Yapılan bu eğitimlere önce Bakanlık personeli sonrasında bölge özel sektör temsilcileri katılım sağlamıştır. 

Bakanlığımızca mücadele stratejisi olarak “entegre mücadele” kararı almış ve o doğrultuda çalışmalarını 46 ilde 212 ilçede 631 lokasyonda tüm personeli ile yürütmektedir. Bakanlığımız tarafından böceğin ilk tespit edildiği alanların yanı sıra bulaşma riski olan bölgelerde eradikasyon amacıyla feromon tuzak dağıtımları yapılmıştır. 

İstilacı bir tür olan kahverengi kokarcanın mücadelesi için 2019 yılında İl ve İlçe Müdürlükleri, ziraat odaları, ticaret borsası ve üreticiler bilgilendirilmiş, kimyasal mücadelesi için geçici bitki koruma ürünü tavsiyesi yapılmıştır. Farkındalığın artırılması amacıyla 18 Nisan 2019’da Artvin’de, 19 Nisan 2019 tarihinde Rize’de, Bakanlık, İl/İlçe Müdürlükleri, Araştırma Enstitüleri, Üreticiler, Ziraat Odaları ile sektör paydaşlarının katılımı ile “Kahverengi Kokarca Mücadelesi Çalıştayı” düzenlenmiştir. 

Biyoteknik mücadele amacıyla toplamda 38.928 adet cezbet öldür tekniği için feromonlu tuzak dağıtımı yapılmış ve biyolojik mücadele amacıyla 2023’de 22.000 adet, 2024’de 207.000 adet ve 2025 yılında 1.156.000 adet olmak üzere toplamda 1.385.000 adet samuray arısı doğaya salınmıştır. Bakanlığımız, Sağlık Bakanlığı ve yerel yönetimlerin işbirliği ile böceğin kışlaktaki barınak alanları olan 1.008.663 hanede ruhsatlı Biyosidal uygulamaları yapılmıştır. Bu çalışmalar her yıl artarak devam etmektedir.

Ulusal ve yerel basın organlarında yanıltıcı olarak gösterilen sarı büyük yaban arısı resimleri gerçek samuray arısı değildir. Samuray arıları bir böceğin antenin 3’te biri kadar olan çok küçük arıcık sineklerdir. 

Havaların ısınmasıyla birlikte kahverengi kokarcalar kışlaklardan çıkarak doğaya yayılırlar. Bahar ve yaz aylarını kapsayan bu dönemde, çevre dostu ve sürdürülebilir alternatif bir mücadele metodu olan biyolojik mücadele yöntemi geliştirilmiştir. Bu yöntem Samuray arıcığı adlı bir yumurta parazitoit türü olan arıcığın kullanılmasıdır. Bu arıcık, tarım ürünlerine zarar veren kahverengi kokarcanın bıraktığı yumurtaları bulur ve içine kendi yumurtasını bırakır. Böylece yeni kokarcaların çıkması engellenir. Bu yöntem, biyolojik mücadele olarak adlandırılır ve çevreyi korumanın en doğal yollarından biridir. İnsanlar, hayvanlar ve bal arılarına zarar vermez ve insanları ısırmaz.

Bakanlığımızca Samuray arısı salım stratejileri hazırlanarak salım alanları belirlenmekte ve kimyasal mücadeleden en az etkilenen orman alanları, mezarlıklar, kimyasal ilaç kullanmayan üreticilerin bahçesi vb. yerlerde salım yapılmaktadır. Salım yapılan alanlarda kimyasal mücadeleden kaçınılmalıdır.

Kahverengi kokarca ile bulaşık olan ülkelerdeki gelişmeler takip edilmiştir. Dünyada kabul gören biyolojik mücadelenin ülkemizde en hızlı şekilde hayata geçirilmesi sağlanmıştır. Mücadelede kalıcı başarı biyolojik dengenin oluşmasıyla mümkün olacaktır. Bu süreci en az zarar ile atlatabilmek için gerekli tedbirler alınmaktadır. Sadece kimyasal mücadele değil, mekanik, biyoteknik ve biyolojik mücadele metotları da uygulanmaktadır. Ayrıca sadece fındık üretim alanlarında değil, yıl boyunca kahverengi kokarca aktif ve pasif tüm dönemlerinde ve kışlama yerlerinde mücadelesi yapılarak popülasyonu baskı altına alınmaya çalışılmaktadır.

Kahverengi kokarca olarak bilinen Halyomorpha halys, istilacı ve tahripkâr bir zararlı olup, Uzakdoğu Asya kökenli bir böcektir. ABD ve Avrupa ülkeleri de bu böcek ile bulaşıktır. 2015 yılında Gürcistan’a bulaşmış ve yayılmıştır. Gürcistan acil bir karar alarak AB’nin desteği ile bütün fındık alanlarını ilaçlatmış olmasına rağmen, 2017 yılında daha yoğun bir şekilde bir epidemi yaşamıştır.  Ülkemize bulaşması tamda bu epideminin olduğu 2017 yılında olmuştur.

Tüm bu olayları takip eden Bakanlığımız, 2016 yılından itibaren Gürcistan sınırına yakın 6 il, 49 ilçeden 72 teknik elemana eğitim vererek tarama (sürvey) çalışmalarına başlamıştır.  Tarama çalışmaları sonucunda ilk tespit 2017 yılında Artvin ve Rize’nin Gürcistan sınırına yakın olan ilçelerinde yapılmıştır.

Bakanlığımız 2018 yılında yaptığı araştırmalar sonucunda bu zararlı ile mücadelede en önemli uygulamanın biyolojik mücadele olduğuna karar vererek, biyolojik mücadele üretimi için laboratuvar kurulması yönünde hazırlıklara başlamış ve ar-ge yatırımlarını başlatmıştır.

2021 yılında tamamlanan laboratuvar alt yapısı ile birlikte ilk parazitoitlerin yurt dışından getirilmesi 2022 yılında sağlanmıştır. 2023 yılında 22.000 adet, 2024 yılında 207.000 adet parazit üretimi yapılmıştır. Son olarak 2025 yılında dünyada kahverengi kokarca mücadelesinde parazitoit üretiminde söz sahibi olacak kadar 1.156.328 adet parazitoit üretimi yapılıp doğaya salımı  gerçekleştirilmiştir.